تپه ارگ شیروان (تپه نادری) مربوط به هزاره پنجم قبل از میلاد است. تپه ارگ در داخل شهر شیروان واقع شده است. این اثر در تاریخ ۲۳ فروردین ۱۳۴۶ با شماره ثبت ۷۰۳ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه باستانی ارگ شیروان عظیمترین و مهمترین محوطه باستانی شمال شرق کشور بوده و از کهنترین مراکز فرهنگی و تمدن در خطه خراسان شمالی به شمار میرود. این اثر باستانی جزء اولین محوطههای مسکونی حاشیه رودخانه اترک محسوب میشود و همانند کوهی در داخل شهر باستانی شیروان قرار گرفته است. این تپه بر دشت شیروان اشراف داشته و رود اترک از مجاورت آن میگذرد.
تپه باستانی ارگ شیروان بزرگترین تپه دست ریز خاکی ایران است که ۲۵ متر ارتفاع و ۹۰ متر قطر دارد و به علت فرسایش بهتدریج از ارتفاع تپه کاسته شده است. این تپه درگذشته مرکز حکومت و فرماندهی خطه شمال خراسان بوده است.
این محدوده تاریخی دارای حصار و چهار برج مرتفع بوده و عمارت حاکم بر بلندایش مستقر شده است. در دورتادور آن نیز دیوار شهر قرار گرفته است.
سفالهای بهدستآمده از تپه باستانی ارگ شیروان نظیر تپه باستانی (یاریم تپه درگز) از نوع سفالهای قرمز با نقش سیاه مربوط به هزاره پنجم قبل از میلاد (هفت هزار سال قبل) است. این تپه بهعنوان کهنترین زیستگاه خراسان شمالی مورد تحقیق و بررسی و پژوهش باستانشناسان ایرانی و خارجی قرار گرفته است.
قبور زرتشتی اطراف تپه مذکور و روستاهای قدیمی گلیان و تپه خانلق (محل فعلی منبع آب شیروان) زندگی زرتشتیان در شیروان را تأیید میکند. تپه باستانی ارگ شیروان در روزگاران گذشته محل برگزاری کشتی پهلوانی با چوخه خراسان بوده است.
تپه بزرگ دست ریز دارای دو کانال سفالین در قسمت شمال و جنوب تپه است. طبق اظهارات باستانشناسان آب قنات از کانال شمالی میرک آباد شیروان به سطح تپه انتقالیافته و در آنجا انبار شده و کانال جنوبی حکم فاضلاب را دارد.
عمارت تپه باستانی ارگ شیروان دارای شاهنشین اندرونی و بیرونی بود و تماماً از خشت خام و گل و آرچه (سرو کوهی) ساخته شده است. برج چهارگانه فقط دید اطراف را داشته و از برجهای داخل و سطح تپه دیده می شود.
فواصل برج ۷۰ ذرع، بلندی برج ۶ ذرع و حصاری (دیواری) به ارتفاع بیش از چهار متر داشته و تنها در ورود و خروج در ضلع شرقی قرار دارد.
رئیس اداره میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی شیروان در بهمن 1399 گفت: عرصه و حریم سه تپه ارگ باستانی، ارگ استقلال و تپه گلول در این شهرستان خراسان شمالی مطالعه و تعیین تکلیف شدند.
