استان خراسان شمالی در شمال شرقی ایران واقع شده و با ترکمنستان، خراسان رضوی، گلستان و سمنان همسایه است. بر اساس بررسیهای باستانشناسی، پیشینه تاریخی این سرزمین به دوران نوسنگی، حدود 5000 تا 8000 سال پیش میرسد که آثار آن در استقرارگاههایی مانند تپه پهلوان جاجرم، محوطه توی اسفراین، تپه قلعهخان مانه و سملقان و تپه یام در شهرستان فاروج وجود دارد.
این منطقه همچنین بهعنوان یکی از مهمترین بخشهای تاریخ حکومت مرکزی ایران به شمار میآمده است. در دوره اشکانی نیز خراسان بهعنوان خاستگاه قوم پارت از رونق بسیاری برخوردار بود. این استان از مردمانی با قومیتهای مختلف از ترک، کرد (کرمانج)، ترکمن، بلوچ و عرب گرفته تا فارس، در هفت بخش بجنورد، شیروان، اسفراین، مانه و سملقان، فاروج، جاجرم و گرمه زندگی میکنند و دارای گنجینهای از فرهنگهای آمیخته با یکدیگرند.
وجه تسمیه شیروان
در خصوص وجه تسمیه شهر شیروان عقاید و نظریات زیر مطرح است:
- نام شیروان منسوب به نقش شیری است که شکل و شمایل آن در دامنه شمالی کوه آغزقاپوقلی که در امتداد شرقی کوه قراول چنگه است، مشاهده میشود.
- نام شیروان از نامهای کردی است که با مهاجرت کردها به شمال خراسان وارد این خطه شد و پیش از آن، این نام در هیچ منبع تاریخی دیگری ذکر نشده است.
- نام شیروان منسوب به شیربانانی است که در قرون گذشته در جنگلهای منطقه شیروان به شکار و نگهداری شیر اشتغال داشتهاند. چون شیروان از نظر معنا مرکب از شیر+ وان است، وان آن مساوی بان یعنی نگهبان شیرهاست.
شیروان در دوران پیش از اسلام
شیروان از کهنترین مراکز فرهنگ، تمدن و تاریخ در خراسان شمالی و ایران است. قدمت تمدن در این شهر به ۷۵۰۰ سال (۵۰۰۰ سال قبل از میلاد مسیح و ۲۵۰۰ سال قبل از امپراتوری هخامنشیان) میرسد. تاکنون بیش از ۴۹ اثر باستانی ثبت شده و ۲۵۲ مکان فرهنگی در آن شناسایی شده است.
تپه باستانی ارگ شیروان در گذشته مرکز حکومت و فرماندهی خطه شمال خراسان بوده است و اکنون عظیمترین و مهمترین محوطه باستانی شمال شرق کشور است. این ارگ که در اطراف آن سفالهای دارای قدمتی ۷۰۰۰ساله بهدستآمده است، بهعنوان کهنترین زیستگاه خراسان شمالی مورد تحقیق، بررسی و پژوهش باستانشناسان ایرانی و خارجی قرار گرفته است. قبرهای زرتشتی در اطراف تپه مذکور، روستاهای قدیمی گلیان و خانلق و بعضی از آدابورسوم مردم شیروان، زندگی زرتشتیان در شیروان را تأیید میکند.
شیروان، پایتخت پارتها
شیروان روزگاری پایتخت قوم پارت بود و «دیاکونوف» پژوهشگر روسی معتقد است، نخستین امپراتوری مقتدر پارتها (یوئه چرمی) به نام کوشانیان در شیروان ایجاد شد. «ایزدور خاراکسی» و «استرابون» از تاریخنگاران و جغرافیدانان یونانی محل زندگی و حکومت پارت را در دره رود اترک شیروان بیان کردهاند.
وجود گورهای زرتشتی و آثار تاریخی مربوط به زمان اشکانیان در شیروان به روشنشدن بخشی از تاریخ این منطقه کمک میکند. از سوی دیگر این منطقه در دورههای مختلف پس از حمله مغول، بهویژه دوره صفوی و افشار اهمیت بسیاری داشته است. در برخی از قبالهها و اسناد قدیمی بجنورد، مانه و سملقان و حتی اسفراین را از توابع جلیان (گلیان) شیروان عنوان کردهاند.
شیروان از کهنترین مراکز فرهنگ، تمدن و تاریخ در خراسان شمالی و ایران است و قدمت تمدن در این شهر به ۷۰۰۰ سال (۵۰۰۰ سال قبل از میلاد مسیح و ۴۵۰۰ سال قبل از امپراتوری هخامنشیان) میرسد. تاکنون بیش از ۱۲۰ اثر باستانی و مکان فرهنگی در آن شناسایی شده است. تپه باستانی ارگ شیروان سابقاً مرکز حکومت و فرماندهی خطه شمال خراسان بوده است و اکنون عظیمترین و مهمترین محوطه باستانی شمال شرق کشور است. این ارگ که در اطراف آن سفالهای دارای قدمتی ۷۰۰۰ساله بهدستآمده است، بهعنوان کهنترین زیستگاه خراسان شمالی مورد تحقیق، بررسی و پژوهش باستانشناسان ایرانی و خارجی قرار گرفته است. قبرهای زرتشتی در اطراف تپه مذکور و روستاهای قدیمی گلیان و خانلق و بعضی از آدابورسوم مردم شیروان زندگی زرتشتیان در شیروان را تأیید مینماید. شیروان در زمان اشکانیان در زمره قلمرو آنان قرار داشته و وجود قبرهای زرتشتی و آثار تاریخی در نقاط گوناگون ناحیه شیروان، نهتنها بر شناخت رویدادهای تاریخی شیروان در پیش از تاریخ کمک مینماید، بلکه آبادی و اهمیت این شهر را در آن زمان نشان میدهد.
شیروان در دوران پس از اسلام
رونق شهر شیروان پس از اسلام به دوره فرمانروایی خوارزمشاهیان (قرن ۶ ه.ق) مربوط میشود که از آن دوران بناهای اسلامی مانند بقعه امام زاده سلطان محمدرضا بهجایمانده است. در حملات گورکانیان این منطقه آسیب فراوان دید و کشتار فراوانی در آن صورت گرفت. در دوران صفویان، مهمترین واقعهای که در این شهر روی داد، کوچاندن چهل هزار خانوار عشایر کُرد به این منطقه بود که برای مقابله با حملات ازبکها، توسط شاهعباس انجام یافت. این شهر در دوران حکومت قاجار همواره یکی از مناطق مهم درگیریهای حاکمان محلی بود.
شهر شیروان در سال ۱۳۰۸ بر اثر زلزله بهکلی ویران شد. اما پس از دو سال، بار دیگر با روشهای نوین شهرسازی دوبارهسازی شد.
آثار و ابنیه تاریخی
شهرستان شیروان دارای آثار و ابنیه تاریخی بسیاری است که مهمترین آنها را در جدول زیر مشاهده میکنید.
| مهمترین آثار تاریخی و گردشگری | |||
| شهرستان | نام اثر | محل | اهمیت (قدمت، معماری و…) |
| شیروان | خانه و باغ یحیی بیگ | شیروان | اواخر قاجار – اوایل پهلوی |
| چهارتاقی | شیروان | تیموری | |
| تپه ارگ نادری | شیروان | 4 – 5 ق م | |
| تپه دوین | شیروان | هزاره اول پ.م | |
| آقتپه شیروان | شیروان | کلکولتیک –مفرغ قدیم | |
3 پاسخ
سلام امیدوارم دست به دست هم بتونیم ایرانی زیبا داشته باشیم ،ما میتوانیم????♾️????????????
الحمدالله
خدارو شکر که داریم تو این مسیر بزرگ و مهم قدم بر میداریم