دهستان زوارم در بخش مرکزی شهرستان شیروان قرار دارد و در موقعیت جغرافیایی جنوب غربی این شهرستان واقع شده است. طبق تقسیمات سیاسی و آمار سرشماری نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵ این دهستان ۱۰ آبادی و ۶۴۸۴ نفر جمعیت دارد. روستای زوارم نیز دارای جمعیت 1421 نفر است.
شرایط اقلیمی
بهمنظور بررسی ویژگیهای دمایی روستای زوارم، از دادههای ایستگاه شیروان استفاده شده است. این دادهها بهصورت میانگین ۱۵ ساله (از زمان تأسیس تاکنون) هستند. میانگین سالانه حداکثر دما در این ایستگاه ۴۱.۶، متوسط دما ۱۳.۱ و حداقل دما ۲۵.۲- درجه سانتیگراد است. همچنین در این ایستگاه حداکثر دمای ثبت شده مربوط به مرداد و تیر به ترتیب ۴۱.۶ و ۴۱.۱ درجه سانتیگراد بوده و حداقل دمای ثبت شده مربوط به بهمن و دی به ترتیب به دمای ۲۵.۲- و ۲۲ – درجه سانتیگراد است.
وجه تسمیه روستای زوارم
بر اساس اسناد تاریخی، بیش از 100 سال پیش، ناصرالدین شاه قاجار با کاروانی از این منطقه عبور کرد. اعتمادالسلطنه نیز در این کاروان همسفر ناصرالدین شاه بود و در سفرنامه خود از روستای زوارم شیروان به نیکی یاد میکند. وی اینچنین روایت میکند که: در مسیر از دهکدهای معتبر عبور کردیم که دارای آبوهوای مساعدی بود. به همین دلیل اعتمادالسلطنه این دهکده را «دره ارم» نامید.
امروزه باستانشناسان پس از کاوش در این روستا، موفق به کشف ارگ زوارم (متعلق به دوره ساسانی) شدهاند. علاوه بر این در غارهای اطراف نیز نشانههایی از وجود انسانهای اولیه مشاهده میشود.
موقعیت دره زوارم شیروان
دره زوارم از ابتدای این روستا آغاز شده و 25 کیلومتر ادامه پیدا میکند. در نهایت به کوههای تخت میرزا در شمال شرق ایران ختم میشود. در امتداد این دره زیبا رودخانه، آبشار، چشمه و حوضچههای سنگی متعددی وجود دارد. وجود مراتع سرسبز و تنوع گیاهان دارویی و خوراکی، زیبایی دره را دوچندان کردهاست.
جاذبههای گردشگری روستای زوارم
بهجرئت میتوان گفت روستای زوارم بهشت گمشده خراسان شمالی است. روستایی بکر، در دل طبیعت که همچنان سبک زندگی سنتی مردم در آن جاری و زنده است. همین امر باعث جذابیت هرچه بیشتر آن در نگاه گردشگران و علاقهمندان به طبیعت میشود.
رودخانه دره زوارم
در روستای زوارم، رودی زیبا با آبی زلال و خروشان جریان دارد. این رودِ تماشایی از کوههای جهانارغیان موسوم به تخت میرزا سرچشمه میگیرد و تا شیرآباد، ورقی، عبدآباد و توده امتداد مییابد و در نهایت به رودخانه اترک سرازیر میشود. رودخانه زوارم باعث سرسبزی و آبادانی باغات اطراف شده و زمینهای کشاورزی اطراف را سیراب میکند.
چشمه یخدان و آبشار
در حدفاصل بین دره شخری و دره مهین، منطقهای دیدنی یخدان و آبشار وجود دارد. این آبشار از کوه معروف یخدان سرچشمه میگیرد و کیفیت آب آن زبانزد خاص و عام است. کیفیت آب چشمه، طی آزمایشهای علمی متعدد (داخلی و خارجی) به اثبات رسیده و جزء بهترین آبهای شرب در جهان محسوب میشود.
دره شخری
شخری نام منطقهای ییلاقی در روستای زوارم است. در این منطقه، صدها باغ بزرگ با درختان گردو به چشم میخورند. برای دسترسی به این منطقه ییلاقی میبایستی حدود 15کیلومتر از زوارم دور شوید و مسیر صعبالعبوری را طی کنید.
دره مهین
مهین یکی دیگر از درههای زیبای زوارم است. در میان این دره چندین و چند باغ و چشمهسار به چشم میخورد. در طول این مسیر به زلزلهخانه، چقرالنگ و تخت میرزا خواهید رسید. دره مهین یکی از زیباترین درههای ایران محسوب میشود.
چقرالنگ
در منطقه چقرالنگ میتوانید از دو چشمه معروف روستای زوارم دیدن کنید. این دو چشمه، قاینار چشمه و قرمز چشمه نام دارند. برای دسترسی به این منطقه زیبا باید خود را به مناطق مرتفع برسانید.
عزیز چنار
عزیز چنار از دیگر جاذبههای گردشگری روستای زوارم محسوب میشود. عزیز چنار نام درختی کهنسال است و اهالی روستا برای رسیدن به حاجات خود، روی شاخههای این درخت پارچه گره میزنند و آن را مقدس میشمارند.
امکانات و زیرساختهای روستای زوارم
- آنتندهی تلفن همراه
- جاده آسفالته تا روستا
- خیابانبندی مناسب
- وجود پارکینگ در مناطق گردشگری
- آلاچیقهای سنتی در دل طبیعت
- سرویس بهداشتی عمومی
- سوپرمارکت
- حسینیه و مسجد
- دستگاه خودپرداز
بهترین زمان بازدید از دره زوارم
در تمامی فصول سال میتوانید از زیباییهای روستای زوارم لذت ببرید. در فصل بهار رودخانه زوارم بسیار پر آب بوده و در هر گوشهای از روستا، چشمهای از دل زمین میجوشد و لذت تماشای مناظر طبیعی را دوچندان میکند. به لطف منابع آبی این منطقه، تمامی مراتع سرسبز بوده و لالههای وحشی و شقایقهای سرخ، سر از خاک بیرون میآورند و زیبایی خاصی به محیط اطراف میبخشند. اما در فصل پاییز مراتع طبیعی به هزاران رنگ تبدیل شده و عاشقانهترین مناظر را برای بازدیدکنندگان به نمایش میگذارند. به همین جهت است که زوارم را روستای چهارفصل مینامند.
اقامت در روستای زوارم
در روستای زوارم خبری از هتل یا مسافرخانههای بزرگ نیست. اگر قصد دارید در روستای زوارم اقامت داشته باشید، بهتر است شب را در اقامتگاههای بومگردی سپری کنید. اقامتگاههای بومگردی تجربهای جدید و عالی برای گردشگران داخلی و خارجی خواهد بود. در این اقامتگاه تمامی امکانات رفاهی، خدماتی و اقامتی در اختیار مسافران قرار میگیرد. با کمپ زدن در دل طبیعت نیز میتوانید از مناظر اطراف لذت برده و خاطرهای فراموشنشدنی را تجربه کنید.
ضریب فعالیت اقتصادی نرخ اشتغال و بیکاری
اطلاعات بهدستآمده حاکی از آن است که در روستاهای هدف تعداد ۲۹۲۲ نفر جمعیت ۱۰ساله و بالاتر و در روستا زوارم ۱۱۹۲ نفر جمعیت فعال محسوب میشود که نتیجه آن نرخ فعالیت ۴۱ درصدی است. بالاترین نرخ فعالیت اقتصادی نیز بهصورت مشترک مربوط به روستاهای خادمی فجر آباد و زوارم با ۴۳ درصد است.
وضعیت تولیدات و محصولات مهم روستا در وضع موجود
بر اساس اطلاعات جهاد کشاورزی استان خراسان شمالی بیشترین سطوح زیر کشت باغات در دهستان زوارم مربوط به محصولات گردو، انگور و گیلاس است.
قابلیتها و تنگناها دهستان زوارم
| قابلیتها و تنگناها | شاخص | شرح |
| قابلیتها | طبیعی | وجود رودخانهها و چشمههای فراوان |
| طبیعت سرسبز و هوای مطبوع روستاها | ||
| خاک حاصلخیز | ||
| وجود کوههای مرتفع و مناسب برای فعالیتهای کوهنوردی | ||
| مراتع غنی و وجود گیاهان دارویی خودرو | ||
| اقتصادی تولیدی و اشتغالزایی | وجود تعداد زیاد دام سبک و مهارت بالای مردم در حوزه دامداری | |
| انتخاب روستای زوارم بهعنوان روستای هدف گردشگری | ||
| وجود ظرفیت بالا برای ایجاد کارگاههای صنایع تبدیلی کشاورزی | ||
| تولید زیاد خیار، وجود کارگاههای صنعتی خیارشور و برند بودن آن | ||
| وجود باغات فراوان گردو، انگور و گیلاس و برند بودن آنها | ||
| قابلیت بالای گردشگری در دهستان (وجود ۳ بومگردی، چشمه مخدومی، طبیعت سرسبز و چشمههای فراوان) | ||
| وجود مجموعههای بسیار بزرگ و کاملاً پیشرفته مرغداری (۴ مجموعه بزرگ) و گاوداری در دهستان | ||
| وجود زمینهای زراعی دیم و آبی در دهستان و قابلیت بالا برای افزایش بهرهوری آنها | ||
| وجود استخرهای ذخیره آب زیاد در دهستان و رواج استفاده از آبیاری نوین | ||
| وجود کارخانه آرد در روستا | ||
| وجود تنوع اقتصادی در روستا | ||
| مجاورت با کارخانههای قند و آبمیوهگیری | ||
| وجود نیروی کار ماهر در زمینه تولیدات صنایعدستی | ||
| امکان توسعه واحدهای پرورش ماهی باتوجهبه منابع آبی موجود در روستاها | ||
| فضای کالبدی و زیرساختها
| اسفالت بودن راههای دسترسی روستاها | |
| وجود خدمات اساسی (تلفن ثابت، برق، گاز، و…) در روستاها | ||
| نزدیکی به شهر شیروان و وجود جاده آسیایی | ||
| تنگناها
| طبیعی
| سرمازدگی و خسارت شدید به باغات روستاها |
| کمبود شدید آب در پی پایینبودن میزان بارندگیها و در نتیجه وقوع خشکسالی | ||
| خسارت سیل به زمینها و محصولات کشاورزی و همچنین زیرساختهای روستاها | ||
| خسارت گرازهای وحشی به مزارع | ||
| توپوگرافی نامناسب روستاها و کمبود زمینهای هموار کشاورزی در روستاها | ||
| افزایش بیماریهای دامی و آفات کشاورزی | ||
| استفاده بیش از حد از منابع طبیعی (ازبینرفتن مراتع روستا به علت چرای بیش از حد دامها، کاهش منابع آب زیرزمینی به علت بهرهبرداری زیاد و غیرمجاز از آنها) | ||
| اقتصادی، تولیدی و اشتغالزایی | مشکلات مربوط به بازار محصولات روستا شامل: ۱- نبود بازار تضمینی برای بیشتر محصولات کشاورزی ۲- پایینبودن قیمت محصولات ۳- نوسانات شدید قیمت محصولات کشاورزی ۴- عدم توجه کافی به صادرات محصولات کشاورزی ۵- پایینبودن دانش روستاییان درباره بازاریابی، برندینگ و فروش تولیدات روستایی | |
| افزایش بیش از حد قیمت نهادهای کشاورزی | ||
| پرهزینه بودن وسایل و تجهیزات اولیه برای راهاندازی کسبوکار خانگی روستایی | ||
| نبود آموزش و در نتیجه آگاهی پایین ساکنین درباره گردشگری روستایی و همچنین مقاومت بعضی از مردم در برابر توسعه گردشگری | ||
| کمبود زیرساختهای گردشگری در روستاها | ||
| کمبود صنایع تبدیلی کشاورزی در بعضی از حوزهها و خامفروشی محصولات روستایی | ||
| مشکلات گرفتن تسهیلات اشتغالزایی (ضامن، وثیقه و پیچیده بودن فرایند اداری) و سود و بهرههای بالای بانکی | ||
| مشکلات اداری و دستوپاگیر برای گرفتن مجوز اشتغالزایی بهویژه در زمینهای گردشگری و صنعتی | ||
| بهرهوری پایین باغات گردو و انگور | ||
| وجود بیکاری فصلی (جوانان حدود ۶ ماه از سال بیکار هستند) | ||
| نبود الگوی کشت | ||
| نگهداری سنتی دام و نبود آموزشهای کافی دررابطهبا دامداری صنعتی و اصلاح نژاد دام و در نتیجه پایینبودن میزان بهرهوری محصولات دامی | ||
| کمبود سرمایه اولیه (بهویژه طبقات کمدرآمد و جوانان) برای راهاندازی مشاغل | ||
| عدم توزیع عادلانه و کافی تسهیلات و نهادها | (ادوات کشاورزی، سوخت، کود شیمیایی و…) به روستاییان و کمتوجهی به قشر محروم در توزیع تسهیلات | ||
| توجه کم به ایجاد شرکتهای تعاونی و نبود صندوقهای اعتباری خرد روستایی | ||
| نبود مدیریت یکپارچه و هماهنگ در حوزه توسعه اقتصادی روستایی و موازیکاری سازمانها | ||
| پایینبودن میزان درآمد و سود در بخش صنایعدستی و در نتیجه عدم فعالیت زنان در این بخش با وجود مهارت بالا | ||
| کمبود کلاسها و برنامههای آموزشی، ترویجی و تسهیلگری برای اشتغالزایی در روستاها | ||
| خردشدن زمینهای کشاورزی | ||
| نداشتن سند باغات و زمینهای روستایی | ||
| نبودن پوشش بیمهای مناسب کشاورزی | ||
| فضایی، کالبدی و زیرساختی | نیمهکاره ماندن بسیاری از پروژههای توسعه روستایی | |
| ضعیفبودن سرعت یا عدم دسترسی به اینترنت در بعضی از روستاها | ||
| نبود زیرساختهای مناسب فرهنگی و ورزشی مانند کتابخانه و زمین ورزشی در روستاها | ||
| پایینبودن سهمیه آرد در روستاها | ||
| وضعیت نامناسب راههای بین مزارع | ||
| ضعف در زیر ساخت انتقال و توزیع آب کشاورزی | ||
| ضعف در سیستم حملونقل عمومی | ||
| وضعیت نامناسب زیرساختهای آموزشی و بهداشتی بسیاری از روستاها | ||
| کمبود زمین مسکونی در بسیاری از روستاها | ||
| عدم اجرای کامل طرح هادی روستایی |
راهبردهای توسعه اقتصادی و اشتغالزایی روستا
- آموزش تسهیلگری و توانمندسازی جوامع محلی روستاها در جهت اشتغالزایی
- مدیریت بهینه منابع آبی
- افزایش بهرهوری بخش کشاورزی
- توسعه بخش گردشگری (با ایجاد و تقویت زیرساختهای گردشگری، معرفی پتانسیلهای گردشگری موجود روستاها، آموزش و ترویج و…)
- بهبود وضعیت بازار محصولات و تولیدات روستایی
- تکمیل زنجیره ارزش و تولید
- بستهبندی محصولات و برندینگ آنها
- افزایش مشارکت روستایی در اشتغالزایی
- حفظ محیطزیست منابع آبی و منابع طبیعی روستاها
- تعیین و بهبود الگوی کشت
- تسهیل روند اداری اخذ مجوزهای مشاغل و تسهیلات اشتغالزایی
- اجرای طرح کلاستر اراضی صدور سند مالکیت اراضی کشاورزی و تجمیع و یکپارچهسازی اراضی
- مدیریت یکپارچه در توسعه روستایی و نظارت دقیق بر پروژههای اشتغالزایی
- گسترش مبارزه تلفیقی با آفات و بیماریهای گیاهی و دامی
روستای زوارم دارای ظرفیت و پتانسیلهای زیادی برای گردشگری است. طبق اطلاعات میدانی روستاها دارای آبوهوا و طبیعت سرسبز بوده و از نظر گردشگری طبیعی ظرفیت زیادی دارد. از جمله مهمترین پتانسیلهای گردشگری میتوان به فرهنگ و آدابورسوم خاص مردم ترک و کرمانج، چشمههای فراوان، تولیدات، صنایعدستی، گردو، انگور، سیب، شیره انگور، خیارشور، ماهی، لبنیات، گیلاس، قالی و گلیم، اقامتهای بومگردی، رودخانهها، طبیعت سرسبز، درختهای کهنسال، امامزادهها و زیستبوم بکر اشاره کرد. همچنین روستای زوارم با طبیعت سرسبز و منابع آبی فراوان بهعنوان روستای هدف گردشگری انتخاب شده است و این ظرفیت را دارد تا گردشگران زیادی را به خود جذب کند. باتوجهبه وجود پتانسیلهای طبیعی در این روستا در صورت سرمایهگذاری در روستاها و تکمیل زنجیره ارزش آن، گردشگران میتوانند بهعنوان یک منبع درآمد پایدار در روستاها تبدیل شوند و از پیشرانهای مهم روستاها محسوب گردند.
مراحل زنجیره ارزش گردشگری در روستای زوارم شامل ۵ مرحله نهاده، تأمین، تولید، فراوری و فروش است. در مرحله نهاده، نهادهای گردشگری شامل نیروی انسانی، مکان مواد مصرفی و تأسیسات و تجهیزات است که از روستا و شهرستان تأمین میگردد.
