گلیان یکی از دهستانهای بخش مرکزی شهرستان شیروان است که در قسمت جنوبی این شهرستان واقع است. طبق تقسیمات سیاسی و آمار سرشماری نفوذ و مسکن سال ۱۳۹۵ این دهستان دارای ۱۹ آبادی دارای سکنه و ۵۶۵۷ نفر جمعیت است. از مجموع آبادیها ۱۳ آبادی دارای جمعیت بالای ۱۰۰ نفر و ۶ آبادی کمتر از ۱۰۰ نفر جمعیت دارد. روستاهای هدف در این پژوهش آبادیهای دهستان گلیان به جز روستای ملاباقر است.
اقلیمشناسی
بهمنظور بررسی ویژگیهای دمایی دهستان گلیان از دادههای ایستگاه شیروان استفاده شده است. این دادهها بهصورت میانگین ۱۵ساله (از زمان تأسیس تاکنون) است. میانگین سالانه حداکثر دما در این ایستگاه ۴۶.۶، متوسط دما ۱۳.۱ و حداقل دما ۲۵.۲- درجه سانتیگراد است. همچنین در این ایستگاه حداکثر دمای ثبت شده مربوط به مرداد و تیر به ترتیب ۴۱.۶ و ۴۱.۱ درجه سانتیگراد بوده و حداقل دمای ثبت شده مربوط به بهمن و دی به ترتیب به دمای ۲۵.۲- و ۲۲- درجه سانتیگراد است.
روستای اسطرخی
اسطرخی یکی از روستاهای هدف گردشگری در شهرستان شیروان است. روستایی زیبا در دامنه کوه شاه جهان همه ساله گردشگران زیادی را به خود جذب میکند. جمعیت روستای اسطرخی 464 نفر است.
این روستای زیبا در ۲۸ کیلومتری جنوب شهر شیروان و در دهستان گلیان قرار دارد، مکانی که در درهای نسبتاً ژرف قرار گرفته و رودخانهای از وسط آن میگذرد. این رودخانه مجموعهای از چندین چشمه کوچک و بزرگ است که پس از طی مسافتی به آبشاری زیبا تبدیل شده و از ارتفاع 20 متری به ته دره سرازیر میشود.
این آبشار که در بین اهالی به آبشار شارشار معروف است، بلندترین آبشار منطقه محسوب میشود و اطراف آن یکی از مناطق ییلاقی و بسیار سرد در تابستان به شمار میرود.
روستای اسطرخی که در دامنههای شمالی کوههای شاه جهان شیروان واقع شده است، در مسیر دسترسی به این آبشار، گردشگران را به غارهای طبیعی و زیبایی رهنمون میکند. غارهایی چون غار گلیان که از جمله دیدنیهای مشهور شیروان محسوب میشود.
دامنه شرقی و غربی روستای اسطرخی را درختانی انبوه فراگرفته که بیشتر حالت جنگلی دارد و علاوه بر این در حدفاصل سرچشمه و آبشار، تک درختی کهن و تنومند از گونه سرو کوهی وجود دارد که محیط تنه آن در حدود پنجمتر است و طول عمر آن به بیش از ۶۰۰ سال میرسد.
شهرستان شیروان از سکونتگاههای اولیه قوم پارت به شمار میآید و دارای پیشینه کهن تاریخی است، روستای اسطرخی در نزدیکی سکونتگاه شیروان نیز روزگاری منزلگاه پارتیان بوده و بهیقین چند هزار سال پیشنوای سم ستوران پارتها با صدای آبشار این روستا درهم میآمیخته است.
روستای گلیان
روستای گلیان در 23 کیلومتری جنوب شهرستان شیروان قرار دارد. ایـن روسـتا از سـمت جنوبی بـا روسـتای اسـتخری و بلقـان و از سـمت شمـال با روسـتاي ملابـاقر، از جهـت شرقـی و غربـی بـه ترتیـب بـا مزارع فـاروج و روسـتای برزلی ارتبـاط دارد. آب و هـواي ايـن روسـتا نيمـهخشـك و سـرد و كوهسـتانی اسـت كـه بـاعث بوجـود آمـدن حيـاتوحـش زيبـا و مناظر فرحبخشی در روستا میشود. روستا در میان درهاي واقع شده كه در طرفین آن قلعهای ساخته شده است. قلعه موسیخان بسيار مستحكم، وسیع و قديمی است اين قلعه دهنهاي را كه از سمت كوه اسفراين آمده است، حفاظت و نگهبانی میکند. در بالادست دو كوه مشرق و مغرب از هر طرف به فاصله 1500 ذرع سه برج ساخته شده كه دهنه شمالی اين دره كه حفاظتی از آن صورت نمیگرفته به وسیله باغات محدود میشود.
ضریب فعالیت اقتصادی نرخ اشتغال و بیکاری
اطلاعات بهدستآمده حاکی از آن است که از تعداد ۴۱۸۶ نفر جمعیت ۱۰ساله و بالاتر در روستاهای هدف دهستان گلیان ۱۵۸۶ نفر جز جمعیت فعال محسوب میشود که نتیجه آن نرخ فعالیت ۳۸ درصدی است کمترین نرخ فعالیت اقتصادی مربوط به روستاهای اسطرخی و بلقان علیا با ۳۲ درصد است.
نرخ اشتغال و نرخ بیکاری در روستاهای دهستان گلیان حاکی از آن است تعداد جمعیت شاغلین این روستاها ۱۲۳۸ در برابر ۳۴۸ بیکار است و نرخ اشتغال برابر با ۷۸ درصد و نرخ بیکاری ۲۲ است.
بررسی وضعیت تولیدات و محصولات دهستان گلیان
بر اساس اطلاعات جهاد کشاورزی استان خراسان شمالی بیشترین سطوح زیر کشت باغات در دهستان گلیان مربوط به محصولات انگور، گردو، زعفران و سیب به ترتیب است.
| شرح | شاخص | قابلیتها و تنگناها |
| وجود رودخانه و چشمههای فراوان | طبیعی – زیستی | قابلیتها |
| طبیعت سرسبز و هوای مطبوع دهستان | ||
| وجود کوههای مرتفع و مناسب برای فعالیتهای کوهنوردی | ||
| وجود زمینهای هموار در شمال دهستان | ||
| مراتع غنی و وجود گیاهان دارویی خودرو | ||
| قابلیت بالای گردشگری در دهستان (وجود ۸ بومگردی، آبشار اسطرخی، طبیعت سرسبز، چشمههای فراوان، بافت سنتی و قدیمی روستاها، تنوع فرهنگی، تولیدات روستایی، وجود مقبره بابا توکل در گلیان، امامزاده مشهد طرقی، وجود آبانبارهای قدیمی و حمام در روستاهای ورگ و پیر شهید و…) | اقتصادی، تولیدی و اشتغالزایی | |
| انتخاب روستاهای اسطرخی و گلیان بهعنوان روستاهای هدف گردشگری | ||
| توسعه بخش زراعت در دهستان (گندم، جو، خیار، ذرت دانه و یونجه) | ||
| انتخاب روستای گلیان بهعنوان پایلوت برند گردو و انتخاب روستای ورگ بهعنوان قطب خیارشور | ||
| وجود باغات فراوان گردو، انگور، زعفران، سیب، گیلاس و… و برند بودن گردو و انگور دهستان | ||
| وجود تعداد فراوان دام سبک و وجود مجموعههای دامداری صنعتی | ||
| فعالبودن بخش طیور (وجود مجموعههای بزرگ و پیشرفته مرغداری، وجود کشتارگاه بزرگ طیور و وجود تعداد زیاد طیور سنتی) | ||
| وجود استخرهای ذخیره آب زیاد در دهستان و رواج استفاده از آبیاری نوین در روستاهای شمالی دهستان | ||
| وجود معادن سنگ | ||
| فعالبودن واحدهای فرآوردههای چوبی بهویژه در روستای اسطرخی | ||
| تعداد زیاد مزرعه پرورش ماهی و برند بودن آن در دهستان | ||
| انتخاب روستای پیر شهید بهعنوان پایلوت تولید چرم | ||
| وجود تنوع اقتصادی در دهستان | ||
| وجود نیروی کار بسیار ماهر در زمینه قالی و صنایعدستی (درگذشته روستاهای این دهستان، بهویژه روستاهای اسطرخی، مهد قالیبافی و صنایعدستی بودند.) | ||
| قابلیت بالای پرورش زنبورعسل | ||
| حلقه اتصال شهرستان شیروان به شهرستان اسفراین | فضایی – کالبدی زیرساختی طبیعی-
| |
| مسیر عبور گردشگران و تورهای کوه شاه جهان | ||
| نزدیکی به شهر شیروان جاده آسیایی | ||
| آسفالت بودن غالب راههای دسترسی روستاهای هدف دهستان | ||
| وجود خدمات اساسی (تلفن ثابت، برق، گاز و آب) در روستاهای هدف دهستان | ||
| سرمازدگی و خسارت شدید به باغات دهستان | طبیعی – زیستمحیطی | تنگناها
|
| کمبود شدید آب در پی پایینبودن میزان بارندگیها و در نتیجه وقوع خشکسالی | ||
| خسارت سیل به زمینها و محصولات کشاورزی و همچنین زیرساختهای روستاهای هدف | ||
| خسارت گرازهای وحشی به مزارع | ||
| مشکلات زیستمحیطی واحدهای پرورش طیور و کشتارگاه صنعتی دهستان | ||
| خطر سقوط سنگ و رانش زمین | ||
| آسیبدیدن مراتع چرای دام به سبب بهرهبرداری از معادن سنگ | ||
| افزایش بیماریهای دامی و آفات کشاورزی | ||
| استفاده بیش از حد از منابع طبیعی (ازبینرفتن مراتع دهستان به علت چرای بیش از حد دامها، کاهش منابع زیرزمینی به علت بهرهبرداری زیاد و غیرمجاز از آنها و…) | ||
| مشکلات مربوط به بازار محصولات روستا شامل: ۱-نبود بازار تضمینی برای بیشتر محصولات کشاورزی ۲- پایینبودن قیمت محصولات ۳- نوسانات شدید | اقتصادی، تولیدی و اشتغالزایی | |
| قیمت محصولات کشاورزی ۴- عدم توجه کافی به صادرات محصولات کشاورزی ۵- پایینبودن دانش روستاییان درباره بازاریابی، برندینگ و فروش تولیدات روستایی | ||
| پایینبودن نرخ فعالیت (۳۸ درصد) و نرخ اشتغال (78درصد) | ||
| افزایش بیش از حد قیمت نهادهای زراعی، باغی، دامی، طیور و شیلات | ||
| پر هزینه بودن وسایل و تجهیزات اولیه برای راهاندازی کسبوکار | ||
| کمبود نامناسببودن زیرساختهای گردشگری در دهستان | ||
| کمبود صنایع تبدیلی کشاورزی در بعضی از حوزهها و خامفروشی محصولات روستایی | ||
| بهرهوری پایین باغات گردو و انگور | ||
| نگهداری سنتی دام در اغلب روستاها و نبود آموزش دهی کافی دررابطهبا دامداری صنعتی و اصلاح نژاد دام و در نتیجه پایینبودن میزان بهرهوری محصولات دامی | ||
| مشکلات گرفتن تسهیلات اشتغالزایی (ضامن، وثیقه و پیچیده بودن فرایند اداری) و سود بهرههای بالای بانکی | ||
| مشکلات اداری و دستوپاگیر برای مجوز اشتغالزایی بهویژه در زمینههای گردشگری و صنعتی | ||
| وجود بیکاری فصلی (بیشتر جوانان حدود ۶ ماه از سال بیکار هستند) | ||
| بهرهوری پایین زمینهای دیم | ||
| نبود الگوی کشت | ||
| کمبود سرمایه اولیه (بهویژه طبقات کمدرآمد و جوانان) برای راهاندازی مشاغل | ||
| عدم توزیع کافی تسهیلات و نهادها (سوخت، کود شیمیایی و…) به روستاییان و کمتوجهی به قشر محروم در توزیع تسهیلات | ||
| توجه کم به ایجاد شرکتهای تعاونی و نبود صندوقهای اعتباری خرد روستایی | ||
| نبود مدیریت یکپارچه و هماهنگ در حوزه توسعه اقتصادی روستایی و موازیکاری سازمانها | ||
| پایینبودن میزان درآمد و سود در بخش صنایعدستی و در نتیجه عدم فعالیت بیشتر زنان در این بخش با وجود مهارت بالا | ||
| کمبود کلاسها و برنامههای آموزشی، ترویجی و تسهیلگری برای اشتغالزایی | ||
| خردشدن زمینهای کشاورزی | ||
| نبود پوشش بیمهای مناسب کشاورزی | ||
| ضعیفبودن سرعت یا عدم دسترسی به اینترنت در بعضی از روستاها | فضایی، کالبدی و زیرساختی
| |
| ضعف در کیفیت و کمیت مراکز و خدمات بهداشتی – درمانی و آموزشی | ||
| نبود زیرساختهای مناسب فرهنگی، تفریحی و ورزشی | ||
| پایینبودن سهمیه آرد در روستاها بهویژه در تابستان | ||
| ضعف شدید زیرساختی و خدماتی در روستاهای غربی روستا | ||
| وضعیت نامناسب راههای بین مزارع | ||
| مشکل کمبود آب آشامیدنی در بعضی از روستاها | ||
| ضعف در زیرساخت انتقال و توزیع آب کشاورزی (کمبود کانال بتنی انتقال آب و…) | ||
| تکمیلنشدن راه ارتباطی شیروان – اسفراین | ||
| ضعف در سیستم حملونقل عمومی | ||
| کمبود در عرضه زمین مسکونی در روستا | ||
| عدم اجرای کامل طرحهای هادی روستایی |
راهبردهای توسعه اقتصادی و اشتغالزایی دهستان
- تکمیل راه ارتباطی شیروان و اسفراین
- ایجاد تقویت زیرساختهای گردشگری و معرفی پتانسیلهای گردشگری موجود دهستان
- آموزش، ترویج و توانمندسازی جوامع محلی روستاها در جهت توسعه مشاغل موجود و همچنین ایجاد مشاغل متنوع خرد، نوین و پربازده
- افزایش بهرهوری بخش کشاورزی، اجرای پروژه اصلاح باغات، اجرای طرح فراز انگور، اصلاح نژاد دام و غیره
- مدیریت بهینه منابع آبی، بهینهسازی کانالهای انتقال آب، توسعه استخرهای ذخیره آب و آبیاری نوین جلوگیری از برداشت بیرویه آبهای زیرزمینی، اجرای پروژههای آبخیزداری
- بهبود وضعیت بازار محصولات و تولیدات روستایی بازاریابی و حمایت از صادرات محصولات گوشت سفید و قرمز، انگور، گردو، خیارشور، عسل، صنایعدستی، جلوگیری از واردات کالاها و محصولات مشابه، ایجاد بازارچهها و روستا بازارها و تعیین قیمت تضمینی محصولات کشاورزی
- تکمیل زنجیره ارزش و تولید
- حفظ محیطزیست منابع آب و منابع طبیعی روستا
- مدیریت یکپارچه در توسعه روستایی و نظارت دقیق بر پروژههای اشتغالزایی
- بستهبندی محصولات و برندینگ آنها
- تعیین بودجه الگوی کشت
- تسهیل روند اداری اخذ مجوزهای مشاغل و تسهیلات اشتغالزایی
- افزایش مشارکت روستایی و اشتغالزایی
- گسترش مبارزه تلفیقی و آفات و بیماریهای گیاهی و دامی
- اجرای طرح کاداستر اراضی صدور سند مالکیت اراضی کشاورزی و تجمیع و یکپارچهسازی
طرحها و پروژههای مربوط به گردشگری
- تکمیل طرح گردشگری روستای اسطرخی
- تکمیل زیرساختهای گردشگری در روستای گلیان
- جلوگیری از تخریب بافت سنتی روستاها
- ارائه برنامههای آموزشی ترویجی و تسهیلگری درباره توسعه گردشگری
- تسهیل شرایط اخذ مجوز برای گردشگری و بومگردی
- توسعه سایت گلایدر در روستا
