تکمران (دست زیباییها) نام دهستانی در 30 کیلومتری شیروان و بخش سرحد شهرستان شیروان در استان خراسان شمالی است. گویش کرمانجی تکمران از غنیترین نوع کرمانجی خالص خراسان شمالی است. بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال 1395 جمعیت این مکان 592 نفر است.
تاریخچه تکمران
تکمران از قدیمالایام در مسیر کوچ عشایر قرار داشته است. تکمران نامی آشنا برای اهالی استان بخصوص منطقه شیروان است. تکمران را به فعالیت و اقتصاد میشناسند. “گوگلی و بیک” اولین دروازههای ورودی به تکمران از سمت شرق به این ناحیهاند و شهر فعلی “لوجلی” در مرکز این دهستان قرار دارد که در قرون گذشته توسط فردی به نام “آقاجان بیگ کیکانلو” احداث شده است. روستای تاریخی “توکور” که تداعیکننده و برگرفته از نام سردار قاجاریه یعنی “خدو سردار” است. جنگ خدو را با نام سردار عزیزالله خان شادلو و ضیغم الملک و کلنل پسیان به یاد میآورد. سرداری که نامش در بسیاری از کتب تاریخی نیز درج شده است. در جوار توکور نام ولایت “قولانلو” صبوری، مهربانی و قدرت مردمان این منطقه را به تصویر میکشد و چه کسی است که با شنیدن نام قولانلو از “جهانپهلوان ابراهیم قولانلو” یادی نکند. پهلوانی که روزگاری در زمان ناصرالدینشاه قاجار بر حریفان روس و ترکمن و کرد پیروز شدند و شجاع الدوله حاکم قوچان و شیروان برای دیدارش به قولانلو سفری کرده است. تکمران از قولانلو در جنوب چوکانلو و توپانلو و سرخ زو قرار دارد و جایگاه طوایف توپانلو، چوکانلئ، قهرمانلو و… بوده و شغل اصلی آنها دامپروری است. سردارآباد از مشهورترین مناطق این دهستان است که بهواسطه اتراق حکمران منطقه سرحد فرجالله خان بیگ بیچرلو و اعطا قدرت به سواران زبده خویش، نامی در میان آبادیها به خود اختصاص داده است.
شخصیتهای برجسته تاریخی
افرادی همچون احمد سردار، قجر پهلوان، آتا سردار، قدرت الله بیگ، تقی بیگ، حسن سردار و…. از شخصیتهای برجسته این اقلیم به شمار میآیند. در غربیترین بخش این دیار “بیره زینل بیگ” قرار دارد که مرز بزرگ ایل زعفرانلو با ایل شادلو است و طوایف قهرمانلو و کیکانلو در آن جای دارند. جذابیت دیار تکمران به لحاظ حضور همه ایلات کرمانج همچون: پهلوانلو، قولانلو، کیکانلو، رشوانلو، سیوکانلو، توپکانلو، قهرمانلو، سیوکانلو، بیچرانلو است که به آن زاخوری نیز میگویند.
علاوه بر این شعرای برجستهای از این دیار برخاستهاند که در رأس آنها میتوان از ملا اسحاق برجی، ملاعلی مدرس، ملاعلی گوگلی، ملا آقا رضا سردارآبادی، موسیالرضا دسترنج بیره زینل بیگ، ملامحمد سرخ زو نام برد.
شرایط اقلیمی
اقلیم این روستا معتدل کوهستانی و کم آب است. وزش باد از شرق به شمال غربی بوده و تنها سد این دهستان سد بارزوست که متأسفانه در حال خشکشدن است. باتوجهبه اقلیم این منطقه، حرفه باغداری کمتر موردتوجه قرار گرفته است. اما در عوض بذل و بخشش آسمان بر این دشت پهناور، موجب رونق شغل زراعت و دامپروری شده است.
روستاهای دهستان تکمران
در دهستان تکمران 14 روستا زیبا قرار دارد. روستاهای سرخ زو، ظفر آباد (سردارآباد)، قوری دربند، توپکانلو، توکور، علیخان قلعه، حسینآباد معین (کلاته جعفری)، قولانلو سفلی، قولانلو علیا، بیک، یانبلاغ، چوکانلو، برج ذوالفقار، برزو، خدر، قوردانلو و گوگلی (کوکلی) در این دهستان واقع شدهاند.
غار پوستیندوز
غار پوستیندوز يكي از غارهاي معروف خراسان شمالي است که در دهستان تکمران شيروان قرار دارد. این غار در ششکیلومتری شمال شرقي شهر لوجلي از توابع شيروان واقع شده است و همه ساله گردشگران زيادي را به خود جذب میکند. این غار در فاصله 32 کيلومتري شهر شيروان و ششکیلومتری شمال شرقي شهر لوجلی در دامنه کوههاي امام حاضر قرار گرفته است. ارتفاع این غار از سطح دریا حدود 1200 متر و از سطح روستای لوجلی در حدود 150 متر است. طول مفید غار 120 متر بوده و نام آن نيز از روستای متروکه پوستیندوز در سهکیلومتری شرق غار گرفته شده است. این غار با دهانه تقریباً بزرگ و گنبدیشکل به عرض چهار متر و ارتفاع سه متر به دروازهای شبیه است که روبهقبله (جنوب باختری) باز میشود. نوع و جنس غار پوستیندوز، آهکی بوده و وجود قندیلهای نوظهور از جوان بودن آن حکایت میکند. درون غار مرطوب و خاک آن زرد است، بهنحویکه غارنوردان، پس از خارجشدن از غار کاملاً زرد زعفرانی جلوه میکنند.
محصولات کشاورزی
از محصولات دهستان تکمران میتوان به زرشک و پونه کوهی اشاره کرد.
